Án treo là một chế định quan trọng trong pháp luật hình sự, thể hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước đối với người phạm tội có khả năng tự cải tạo và không nhất thiết phải cách ly khỏi xã hội. Tuy nhiên, không phải cứ bị phạt tù từ 03 năm trở xuống là đương nhiên được hưởng án treo. Người bị kết án phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật và được Tòa án xem xét, quyết định.
Vậy điều kiện được hưởng án treo năm 2026 gồm những gì? Những trường hợp nào không được hưởng án treo? Thời gian thử thách án treo được tính như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
Án treo là gì?
Theo Điều 65 Bộ luật Hình sự năm 2015 và Điều 1 Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-TANDTC, án treo là biện pháp miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện, được Tòa án áp dụng đối với người phạm tội bị phạt tù không quá 03 năm, căn cứ vào nhân thân của người phạm tội, các tình tiết giảm nhẹ và xét thấy không cần bắt họ phải chấp hành hình phạt tù.
Như vậy, án treo không phải là một hình phạt độc lập. Người được hưởng án treo vẫn bị Tòa án tuyên phạt tù nhưng được miễn chấp hành hình phạt tù trong điều kiện phải thực hiện nghiêm túc các nghĩa vụ trong thời gian thử thách.
Trong thời gian này, người được hưởng án treo được giao cho cơ quan, tổ chức có thẩm quyền giám sát, giáo dục. Nếu vi phạm các nghĩa vụ theo quy định, tùy trường hợp có thể bị buộc phải chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo.
Điều kiện được hưởng án treo mới nhất năm 2026
Theo Điều 2 Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-TANDTC, người bị xử phạt tù có thể được xem xét cho hưởng án treo khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện sau đây:
Mức hình phạt tù không quá 03 năm
Đây là điều kiện đầu tiên để xem xét án treo.
Theo quy định, người bị kết án phải bị xử phạt tù không quá 03 năm. Nếu mức hình phạt tù được tuyên vượt quá 03 năm thì không thuộc trường hợp được xem xét hưởng án treo theo Điều 65 Bộ luật Hình sự.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc mức án không quá 03 năm chỉ là điều kiện cần, không có nghĩa người bị phạt tù 03 năm đương nhiên được hưởng án treo. Người bị kết án vẫn phải đáp ứng các điều kiện còn lại về nhân thân, tình tiết giảm nhẹ, nơi cư trú hoặc nơi làm việc và khả năng tự cải tạo.
Có nhân thân phù hợp để được hưởng án treo
Người bị xử phạt tù phải có nhân thân đáp ứng yêu cầu theo quy định. Theo hướng dẫn hiện hành, ngoài lần phạm tội này, người phạm tội phải chấp hành chính sách, pháp luật và thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của công dân tại nơi cư trú, nơi làm việc.
Quy định hiện hành cũng cho phép xem xét một số trường hợp trước đây từng bị kết án, xử phạt vi phạm hành chính hoặc xử lý kỷ luật nếu đáp ứng những điều kiện nhất định.
Cụ thể, người đã bị kết án nhưng thuộc trường hợp được coi là không có án tích hoặc đã được xóa án tích; người đã bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc xử lý kỷ luật nhưng đến ngày phạm tội mới đã hết thời hạn được coi là chưa bị xử phạt vi phạm hành chính, chưa bị xử lý kỷ luật, vẫn có thể được xem xét hưởng án treo nếu:
– Tội phạm mới thuộc trường hợp ít nghiêm trọng; hoặc
– Người phạm tội là đồng phạm có vai trò không đáng kể trong vụ án
và đồng thời đáp ứng các điều kiện khác về án treo.
Ngoài ra, trường hợp khi định tội đã sử dụng tình tiết “đã bị xử lý kỷ luật”, “đã bị xử phạt vi phạm hành chính” hoặc “đã bị kết án” nhưng đáp ứng các điều kiện khác thì vẫn có thể được xem xét hưởng án treo.
Trường hợp vụ án được tách ra để giải quyết trong các giai đoạn khác nhau, nếu đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định thì cũng có thể được xem xét hưởng án treo.
Có ít nhất 02 tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự
Người bị xử phạt tù phải có từ 02 tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự trở lên, trong đó có ít nhất 01 tình tiết giảm nhẹ được quy định tại khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự.
Đồng thời, về nguyên tắc, người phạm tội không được có tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự quy định tại khoản 1 Điều 52 Bộ luật Hình sự.
Trường hợp có tình tiết tăng nặng thì số tình tiết giảm nhẹ phải nhiều hơn số tình tiết tăng nặng từ 02 tình tiết trở lên, trong đó phải có ít nhất 01 tình tiết giảm nhẹ thuộc khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự.
Do đó, khi xem xét án treo, cần xác định chính xác các tình tiết giảm nhẹ và tăng nặng được Tòa án áp dụng trong vụ án, không chỉ dựa vào việc người phạm tội có thái độ ăn năn hoặc tự nguyện bồi thường.
Có nơi cư trú rõ ràng hoặc nơi làm việc ổn định
Người được xem xét hưởng án treo phải có nơi cư trú rõ ràng hoặc nơi làm việc ổn định để cơ quan, tổ chức có thẩm quyền thực hiện việc giám sát, giáo dục trong thời gian thử thách.
Theo hướng dẫn hiện hành:
– Nơi cư trú rõ ràng là nơi tạm trú hoặc thường trú có địa chỉ được xác định cụ thể theo quy định của Luật Cư trú và là nơi người được hưởng án treo cư trú, sinh sống thường xuyên sau khi được hưởng án treo.
– Nơi làm việc ổn định là nơi người phạm tội làm việc có thời hạn từ 01 năm trở lên theo hợp đồng lao động hoặc theo quyết định của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.
Điều kiện này nhằm bảo đảm người được hưởng án treo có môi trường ổn định để cơ quan có thẩm quyền theo dõi, giáo dục và hỗ trợ quá trình cải tạo tại cộng đồng.
Có khả năng tự cải tạo và việc cho hưởng án treo không gây nguy hiểm cho xã hội
Đây là điều kiện quan trọng thể hiện bản chất của án treo.
Tòa án phải xét thấy không cần thiết bắt người phạm tội chấp hành hình phạt tù, bởi người đó có khả năng tự cải tạo và việc cho hưởng án treo không gây nguy hiểm cho xã hội, không ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.
Điều kiện này đòi hỏi Tòa án phải đánh giá tổng thể nhiều yếu tố liên quan đến người phạm tội, hành vi phạm tội, nhân thân, tình tiết giảm nhẹ và khả năng chấp hành pháp luật trong thời gian tới.
Vì vậy, đủ các điều kiện về mặt hình thức chưa đồng nghĩa chắc chắn được hưởng án treo. Tòa án vẫn phải xem xét thận trọng, chặt chẽ trước khi quyết định cho hưởng án treo.
Những trường hợp không được hưởng án treo năm 2026
Bên cạnh việc quy định điều kiện hưởng án treo, pháp luật còn quy định các trường hợp không cho hưởng án treo.
Theo Điều 3 Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-TANDTC, các trường hợp này bao gồm:
Người có vai trò hoặc tính chất phạm tội đặc biệt
Không cho hưởng án treo đối với người phạm tội là:
– Người chủ mưu
– Người cầm đầu
– Người chỉ huy
– Người ngoan cố chống đối
– Người có tính chất côn đồ
– Người dùng thủ đoạn xảo quyệt
– Người phạm tội có tính chất chuyên nghiệp
– Người lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi
– Người cố ý gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng
Người phạm tội bỏ trốn và bị truy nã hoặc yêu cầu truy nã
Người thực hiện hành vi phạm tội bỏ trốn và đã bị cơ quan tiến hành tố tụng truy nã hoặc yêu cầu truy nã thì không được hưởng án treo.
Tuy nhiên, pháp luật có ngoại lệ đối với trường hợp người này đã ra đầu thú trước khi có quyết định đưa vụ án ra xét xử.
Người đang hưởng án treo mà phạm tội mới
Người đang trong thời gian thử thách của án treo mà phạm tội mới thuộc trường hợp không cho hưởng án treo.
Ngoài ra, người đang được hưởng án treo nhưng bị xét xử về một tội phạm khác được thực hiện trước khi được hưởng án treo cũng thuộc trường hợp không cho hưởng án treo theo quy định.
Người bị xét xử cùng lúc về nhiều tội
Về nguyên tắc, người phạm tội bị xét xử trong cùng một lần về nhiều tội không được hưởng án treo.
Tuy nhiên, quy định hiện hành có một số ngoại lệ, gồm:
– Người phạm tội là người dưới 18 tuổi
– Người phạm tội bị xét xử và kết án về 02 tội đều là tội phạm ít nghiêm trọng
– Người phạm tội là người giúp sức trong vụ án đồng phạm và có vai trò không đáng kể
Người phạm tội nhiều lần
Người phạm tội từ 02 lần trở lên về nguyên tắc không được hưởng án treo.
Tuy nhiên, pháp luật hiện hành cũng quy định một số trường hợp ngoại lệ, chẳng hạn:
– Người phạm tội dưới 18 tuổi
– Các lần phạm tội đều là tội phạm ít nghiêm trọng
– Các lần phạm tội, người thực hiện hành vi đều là người giúp sức trong vụ án đồng phạm với vai trò không đáng kể
– Các lần phạm tội đều do người phạm tội tự thú
Người thuộc trường hợp tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm
Người phạm tội thuộc trường hợp tái phạm hoặc tái phạm nguy hiểm thì không được hưởng án treo theo hướng dẫn hiện hành.
Thời gian thử thách của án treo là bao lâu?
Khi quyết định cho người phạm tội hưởng án treo, Tòa án phải ấn định thời gian thử thách.
Theo Điều 4 Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-TANDTC, thời gian thử thách được xác định bằng 02 lần mức hình phạt tù, nhưng:
– Không được dưới 01 năm
– Không được quá 05 năm
Ví dụ, một người bị Tòa án xử phạt 02 năm tù và được hưởng án treo thì thời gian thử thách về nguyên tắc là 04 năm.
Trường hợp người bị xử phạt 06 tháng tù thì 02 lần mức phạt là 01 năm, do đó thời gian thử thách là 01 năm.
Trường hợp mức phạt tù là 03 năm thì thời gian thử thách tương ứng là 06 năm, nhưng do pháp luật quy định thời gian thử thách tối đa 05 năm nên thời gian thử thách được ấn định là 05 năm.
Thời gian thử thách án treo được tính từ khi nào?
Thời điểm bắt đầu tính thời gian thử thách phụ thuộc vào diễn biến tố tụng và việc Tòa án cấp nào quyết định cho hưởng án treo.
Một số trường hợp thường gặp:
- Tòa án cấp sơ thẩm cho hưởng án treo và bản án không bị kháng cáo, kháng nghị theo thủ tục phúc thẩm: tính từ ngày tuyên án sơ thẩm.
- Tòa án cấp sơ thẩm cho hưởng án treo và Tòa án cấp phúc thẩm cũng cho hưởng án treo: tính từ ngày tuyên án sơ thẩm.
- Tòa án cấp sơ thẩm không cho hưởng án treo nhưng Tòa án cấp phúc thẩm cho hưởng án treo: tính từ ngày tuyên án phúc thẩm.
- Trường hợp Hội đồng giám đốc thẩm sửa bản án cho hưởng án treo thì thời điểm tính thời gian thử thách được xác định theo trường hợp tương ứng quy định tại Điều 5 Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-TANDTC.
Do đó, không phải trong mọi trường hợp thời gian thử thách đều được tính từ ngày bản án sơ thẩm được tuyên.
Người hưởng án treo phải thực hiện những nghĩa vụ gì?
Trong thời gian thử thách, người được hưởng án treo không được xem là hoàn toàn tự do không có điều kiện. Người này phải chịu sự giám sát, giáo dục của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền và phải thực hiện các nghĩa vụ theo quy định của pháp luật về thi hành án hình sự.
Tòa án phải ghi rõ trong bản án việc giao người hưởng án treo cho Ủy ban nhân dân cấp xã nơi cư trú hoặc cơ quan, tổ chức nơi người đó làm việc để giám sát, giáo dục trong thời gian thử thách.
Người được hưởng án treo phải:
– Chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật
– Thực hiện các nghĩa vụ trong thời gian thử thách
– Chấp hành việc giám sát, giáo dục của cơ quan có thẩm quyền
– Thực hiện các yêu cầu theo quy định của pháp luật về thi hành án hình sự
Gia đình cũng có trách nhiệm phối hợp với cơ quan, tổ chức và chính quyền địa phương trong việc giám sát, giáo dục người được hưởng án treo.
Vi phạm nghĩa vụ trong thời gian thử thách có bị đi tù không?
Theo khoản 5 Điều 65 Bộ luật Hình sự và hướng dẫn tại Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-TANDTC, nếu trong thời gian thử thách, người được hưởng án treo cố ý vi phạm nghĩa vụ 02 lần trở lên, Tòa án có thể quyết định buộc người đó phải chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo.
Ngoài ra, nếu người được hưởng án treo phạm tội mới trong thời gian thử thách thì Tòa án sẽ quyết định hình phạt đối với tội mới và tổng hợp với hình phạt tù của bản án trước theo quy định của Bộ luật Hình sự.
Vì vậy, án treo không đồng nghĩa với việc người bị kết án được miễn hoàn toàn trách nhiệm đối với hình phạt tù.
Có được rút ngắn thời gian thử thách của án treo không?
Theo Điều 8 Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-TANDTC, người được hưởng án treo có thể được Tòa án nhân dân khu vực hoặc Tòa án quân sự khu vực quyết định rút ngắn thời gian thử thách nếu đáp ứng các điều kiện như:
– Đã chấp hành được ½ thời gian thử thách
– Có nhiều tiến bộ trong quá trình chấp hành án
– Chấp hành nghiêm pháp luật và các nghĩa vụ
– Có đề nghị bằng văn bản của cơ quan, tổ chức được giao giám sát, giáo dục
Mỗi năm, người được hưởng án treo chỉ được rút ngắn thời gian thử thách một lần, với mức rút ngắn từ 01 tháng đến 01 năm. Người được hưởng án treo có thể được rút ngắn nhiều lần nhưng phải bảo đảm thực tế chấp hành thời gian thử thách tối thiểu bằng 3/4 thời gian thử thách mà Tòa án đã tuyên, trừ trường hợp đặc biệt theo quy định.
Kết luận
Điều kiện được hưởng án treo năm 2026 được xác định chủ yếu theo Điều 65 Bộ luật Hình sự và Văn bản hợp nhất số 03/VBHN-TANDTC. Người bị xử phạt tù phải đáp ứng đồng thời nhiều điều kiện, trong đó đáng chú ý là mức hình phạt tù không quá 03 năm, có nhân thân phù hợp, có ít nhất 02 tình tiết giảm nhẹ theo quy định, có nơi cư trú rõ ràng hoặc nơi làm việc ổn định và được Tòa án đánh giá có khả năng tự cải tạo, không cần thiết phải cách ly khỏi xã hội.
Đồng thời, người phạm tội cần kiểm tra xem mình có thuộc các trường hợp không được hưởng án treo hay không. Đặc biệt, quy định hiện hành đã có một số ngoại lệ đối với trường hợp phạm tội nhiều lần, bị xét xử về nhiều tội hoặc từng có tiền án, tiền sự, vì vậy việc đánh giá điều kiện hưởng án treo cần căn cứ chính xác vào từng tình tiết của vụ án thay vì chỉ dựa trên mức án.
Trường hợp cần xác định một người cụ thể có đủ điều kiện hưởng án treo hay không, cần đối chiếu toàn bộ bản án, nhân thân, các tình tiết giảm nhẹ, tình tiết tăng nặng và các tình tiết khác của vụ án với quy định pháp luật hiện hành.
