Bên cạnh các quy định đang có hiệu lực, năm 2026 đang có đề xuất đáng chú ý về việc mở rộng phạm vi áp dụng án treo, dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi đang đề xuất sửa đổi quy định về án treo theo hướng mở rộng đối tượng có thể được xem xét hưởng án treo.
Án treo là gì?
Án treo là biện pháp cho phép người bị Tòa án xử phạt tù được chấp hành hình phạt ngoài trại giam trong thời gian thử thách, khi Tòa án xét thấy người đó có đủ điều kiện và không cần thiết phải bắt chấp hành hình phạt tù.
Người được hưởng án treo vẫn phải chịu sự giám sát, giáo dục của cơ quan, tổ chức hoặc chính quyền địa phương theo quy định. Nếu trong thời gian thử thách cố ý vi phạm nghĩa vụ theo quy định hoặc phạm tội mới, người được hưởng án treo có thể phải chấp hành hình phạt tù của bản án trước và thực hiện việc tổng hợp hình phạt theo quy định pháp luật.
Cần lưu ý, án treo không phải là hình phạt độc lập mà là việc cho người bị xử phạt tù được miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện trong thời gian thử thách.
Đề xuất người bị phạt tù đến 05 năm có thể được hưởng án treo
Theo quy định hiện hành, án treo được áp dụng đối với người bị xử phạt tù không quá 03 năm, khi đáp ứng các điều kiện về nhân thân, tình tiết giảm nhẹ và xét thấy không cần thiết phải bắt người đó chấp hành hình phạt tù. Quy định này hiện được hướng dẫn tại Điều 65 Bộ luật Hình sự và Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị quyết số 01/2022/NQ-HĐTP. Nghị quyết số 01/2022/NQ-HĐTP hiện vẫn còn hiệu lực.
Tuy nhiên, theo đề xuất tại dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, phạm vi này có thể được mở rộng.
Cụ thể, đối với người bị xử phạt tù không quá 03 năm, nếu căn cứ vào nhân thân, các tình tiết giảm nhẹ và xét thấy không cần thiết phải bắt chấp hành hình phạt tù thì Tòa án có thể cho hưởng án treo. Thời gian thử thách được đề xuất từ 01 năm đến 05 năm.
Đáng chú ý hơn, dự thảo còn đề xuất trường hợp người bị xử phạt tù trên 03 năm đến không quá 05 năm cũng có thể được Tòa án xem xét cho hưởng án treo nếu đáp ứng các điều kiện nhất định về nhân thân, tình tiết giảm nhẹ và được đánh giá là không cần thiết phải bắt chấp hành hình phạt tù.
Cơ chế nộp tiền thay thế hình phạt tù đối với trường hợp bị phạt tù trên 03 năm
Một điểm mới đáng chú ý trong đề xuất năm 2026 là trường hợp người bị phạt tù trên 03 năm đến không quá 05 năm nếu được hưởng án treo thì Tòa án đồng thời quyết định mức tiền người bị kết án phải nộp để thay thế hình phạt tù.
Theo đề xuất, thời gian thử thách đối với trường hợp này được ấn định từ 01 năm đến 02 năm. Như vậy, nếu quy định được thông qua, người bị phạt tù trên 03 năm đến không quá 05 năm có thể được xem xét hưởng án treo, nhưng đồng thời phải thực hiện nghĩa vụ nộp tiền thay thế hình phạt tù theo mức do Tòa án quyết định.
Có thể khái quát sự khác biệt giữa quy định hiện hành và đề xuất mới như sau:
| Nội dung | Quy định hiện hành | Đề xuất năm 2026 |
| Mức hình phạt tù để xem xét án treo | Không quá 03 năm | Có thể mở rộng đến không quá 05 năm |
| Người bị phạt tù trên 03 năm | Không thuộc phạm vi án treo theo điều kiện thông thường | Có thể được xem xét nếu không quá 05 năm và đáp ứng điều kiện |
| Nộp tiền thay thế hình phạt tù | Chưa có cơ chế theo đề xuất này | Dự kiến áp dụng với trường hợp trên 03 năm đến không quá 05 năm |
| Thời gian thử thách | Theo quy định hiện hành | Trường hợp trên 03 năm đến không quá 05 năm: dự kiến từ 01 năm đến 02 năm |
Nghĩa vụ của người được hưởng án treo theo đề xuất mới
Theo nội dung đề xuất, trong thời gian thử thách, người được hưởng án treo vẫn phải thực hiện các nghĩa vụ theo quy định của Luật Thi hành án hình sự và chịu sự giám sát, giáo dục của cơ quan, tổ chức nơi làm việc hoặc chính quyền địa phương nơi cư trú.
Trường hợp người hưởng án treo cố ý vi phạm nghĩa vụ từ 02 lần trở lên, Tòa án có thể buộc người đó phải chấp hành hình phạt tù của bản án đã cho hưởng án treo.
Nếu người được hưởng án treo phạm tội mới trong thời gian thử thách thì người này phải chấp hành hình phạt của bản án trước và được tổng hợp với hình phạt của bản án mới theo quy định.
Lưu ý: Đây mới là đề xuất, chưa phải quy định áp dụng năm 2026
Mặc dù đề xuất mở rộng án treo đến mức 05 năm tù đang nhận được sự quan tâm, cần lưu ý rằng đây mới là nội dung được đề xuất trong dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi, chưa phải quy định đã được Quốc hội thông qua và có hiệu lực.
Do đó, tại thời điểm hiện nay, khi xác định một người có đủ điều kiện hưởng án treo hay không, vẫn phải căn cứ vào quy định đang có hiệu lực, trong đó mức hình phạt tù để xem xét hưởng án treo theo Điều 65 Bộ luật Hình sự vẫn là không quá 03 năm, cùng các điều kiện và trường hợp không cho hưởng án treo được hướng dẫn tại Nghị quyết số 02/2018/NQ-HĐTP và Nghị quyết số 01/2022/NQ-HĐTP.
>>>>>> Xem bài viết: Điều kiện được hưởng án treo mới nhất 2026
Vì vậy, không nên hiểu rằng từ năm 2026 mọi người bị phạt tù đến 05 năm đều đương nhiên được hưởng án treo. Việc có được hưởng án treo hay không vẫn phụ thuộc vào mức hình phạt, nhân thân, tình tiết giảm nhẹ, tính chất của hành vi phạm tội, các trường hợp không được hưởng án treo và đánh giá của Tòa án.
