Vụ việc gian lận bài thi ở Trường THPT Chuyên Tuyên Quang đang thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Theo thông tin được công bố, cơ quan chức năng xác định có dấu hiệu vi phạm quy chế thi khi một giáo viên được phân công làm thư ký điểm thi đã vào phòng thi và trực tiếp hướng dẫn, nhắc bài cho một số thí sinh trong giờ làm bài.
Vụ việc không chỉ đặt ra yêu cầu làm rõ trách nhiệm của những cá nhân có liên quan mà còn làm dấy lên câu hỏi: Bài thi có dấu hiệu gian lận sẽ bị xử lý như thế nào, thí sinh có bị đình chỉ, hủy kết quả thi hay không?
Theo Quy chế thi tốt nghiệp THPT, mọi hành vi gian lận trong thi cử đều có thể bị xem xét xử lý kỷ luật tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Trường hợp thí sinh chủ động tham gia, tiếp nhận hoặc sử dụng sự trợ giúp trái quy chế để làm bài, kết quả thi có thể bị hủy và người vi phạm còn có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý nếu hành vi đủ dấu hiệu theo quy định.
1. Các hành vi bị xem là gian lận trong kỳ thi tốt nghiệp THPT
Gian lận bài thi là hành vi của thí sinh hoặc người có liên quan nhằm tác động trái quy định đến quá trình làm bài, chấm thi, công bố hoặc sử dụng kết quả thi để đạt được kết quả không phản ánh đúng năng lực thực tế của thí sinh. Tùy từng trường hợp, hành vi gian lận có thể diễn ra trong phòng thi, tại khu vực thi, trong khâu chấm thi hoặc sau khi đã công bố kết quả.
Một số hành vi gian lận thường gặp gồm:
+ Mang vào phòng thi các vật dụng, tài liệu không được phép; đặc biệt là tài liệu phục vụ việc làm bài, điện thoại di động, thiết bị thu phát tín hiệu hoặc thiết bị có chức năng lưu trữ, truyền nhận thông tin.
+ Trao đổi bài, quay cóp, chép bài của thí sinh khác; cho người khác chép bài của mình hoặc sử dụng tài liệu trái phép trong thời gian làm bài.
+ Nhận đáp án, lời giải, hướng dẫn làm bài từ bên ngoài phòng thi; sử dụng thiết bị công nghệ để = liên lạc, tra cứu hoặc tiếp nhận thông tin phục vụ việc làm bài.
+ Có hành vi nhờ người khác thi hộ, làm bài hộ; thi thay, làm bài thay hoặc sử dụng giấy tờ, thông tin của người khác để tham dự kỳ thi.
+ Cố ý sửa chữa, thêm bớt, đánh tráo bài thi, số báo danh, phách hoặc các thông tin liên quan đến bài thi nhằm làm thay đổi kết quả thi.
+ Can thiệp trái quy định vào việc coi thi, chấm thi, phúc khảo, nhập điểm, công bố điểm hoặc xét công nhận tốt nghiệp nhằm làm tăng, giảm hoặc thay đổi kết quả của thí sinh.
+ Cung cấp, tiết lộ, chuyển giao đề thi, đáp án, hướng dẫn giải đề hoặc thông tin thuộc phạm vi bí mật của kỳ thi trái quy định.
+ Lợi dụng chức vụ, nhiệm vụ hoặc mối quan hệ để tác động, hỗ trợ thí sinh làm bài, sửa bài, nâng điểm hoặc làm sai lệch kết quả thi.
Trong thực tế, không phải mọi sai sót trong quá trình tổ chức thi đều được xem là gian lận. Tuy nhiên, khi có căn cứ cho thấy thí sinh hoặc người có liên quan cố ý thực hiện hành vi trái quy chế nhằm làm sai lệch kết quả thi, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét xử lý kỷ luật, hủy kết quả thi và xử lý trách nhiệm đối với từng cá nhân liên quan.
2. Thí sinh gian lận bài thi bị xử lý như thế nào?
Theo Điều 57 Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT quy định về việc xử lý thí sinh vi phạm Quy chế thi như sau:
Tùy tính chất, mức độ vi phạm, thí sinh gian lận hoặc vi phạm Quy chế thi có thể bị xử lý theo các hình thức sau:
2.1. Khiển trách
Thí sinh bị khiển trách trong trường hợp phạm lỗi một lần; nhìn bài hoặc trao đổi bài với thí sinh khác.
Hình thức kỷ luật khiển trách do Giám thị quyết định tại biên bản được lập.
2.2. Cảnh cáo
Thí sinh bị cảnh cáo nếu vi phạm một trong các lỗi sau đây:
– Đã bị khiển trách một lần nhưng trong giờ thi bài thi đó vẫn tiếp tục vi phạm Quy chế thi ở mức khiển trách;
– Trao đổi bài làm hoặc giấy nháp với thí sinh khác;
– Chép bài của thí sinh khác hoặc để thí sinh khác chép bài của mình.
Hình thức kỷ luật cảnh cáo do Giám thị quyết định tại biên bản được lập, kèm tang vật nếu có.
2.3. Đình chỉ thi
Thí sinh bị đình chỉ thi nếu vi phạm một trong các lỗi sau đây:
– Đã bị xử lý bằng hình thức cảnh cáo một lần nhưng trong giờ thi bài thi đó vẫn tiếp tục vi phạm Quy chế thi ở mức khiển trách hoặc cảnh cáo;
– Mang vật dụng trái phép theo quy định tại Điều 21 Quy chế thi vào phòng thi/phòng chờ hoặc khi di chuyển giữa phòng thi và phòng chờ;
– Đưa đề thi ra ngoài phòng thi hoặc nhận bài giải từ ngoài vào phòng thi;
– Viết, vẽ vào tờ giấy làm bài thi của mình những nội dung không liên quan đến bài thi;
– Có hành động gây gổ, đe dọa những người có trách nhiệm trong kỳ thi hoặc đe dọa thí sinh khác;
– Không tuân thủ hướng dẫn của Giám sát phòng thi hoặc người quản lý phòng chờ khi di chuyển trong khu vực thi và trong thời gian ở phòng chờ.
Khi phát hiện hành vi vi phạm, Giám thị lập biên bản, thu tang vật nếu có và báo cáo Trưởng Điểm thi quyết định hình thức đình chỉ thi. Nếu Trưởng Điểm thi không nhất trí thì báo cáo Trưởng ban Coi thi quyết định.
Thí sinh bị đình chỉ thi phải nộp bài thi, đề thi, giấy nháp cho Giám thị, phải ra khỏi phòng thi ngay sau khi có quyết định và chỉ được rời khỏi khu vực thi khi hết thời gian của buổi thi.
Thí sinh bị đình chỉ thi năm nào sẽ bị hủy kết quả toàn bộ các bài thi/môn thi trong kỳ thi năm đó.
2.4. Trừ điểm bài thi
Việc trừ điểm bài thi được thực hiện như sau:
– Thí sinh bị khiển trách trong khi thi bài thi nào sẽ bị trừ 25% tổng số điểm bài thi của bài thi đó;
– Thí sinh bị cảnh cáo trong khi thi bài thi nào sẽ bị trừ 50% tổng số điểm bài thi của bài thi đó;
– Những bài thi có đánh dấu bị phát hiện trong khi chấm sẽ bị trừ 50% tổng số điểm bài thi của bài thi đó;
– Bài thi bị cho điểm 0 trong các trường hợp: Bài thi được chép từ các tài liệu mang trái phép vào phòng thi; có hai bài làm trở lên đối với một bài thi; bài thi có chữ viết của hai người trở lên; những phần của bài thi viết trên giấy nháp, giấy không đúng quy định;
– Thí sinh bị đình chỉ thi bài thi nào sẽ bị điểm 0 bài thi đó và không được tiếp tục dự thi các bài thi tiếp theo.
Việc trừ điểm bài thi đối với bài thi có đánh dấu và bài thi bị cho điểm 0 do lãnh đạo Ban Chấm thi quyết định căn cứ báo cáo bằng văn bản của Trưởng môn chấm thi tự luận.
2.5. Hủy bỏ kết quả thi
Thí sinh bị hủy bỏ kết quả thi nếu thuộc một trong các trường hợp sau:
– Có hai bài thi trở lên bị điểm 0 do phạm lỗi quy định tại điểm d khoản 4 Điều 57 Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT;
– Viết, vẽ vào tờ giấy thi những nội dung không liên quan đến bài thi;
– Để người khác thi thay hoặc làm bài thay cho người khác dưới mọi hình thức;
– Sửa chữa, thêm bớt vào bài làm sau khi đã nộp bài;
– Dùng bài của người khác để nộp.
Căn cứ báo cáo bằng văn bản của Chủ tịch Hội đồng thi, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo ra quyết định hủy bỏ kết quả thi.
2.6. Hủy kết quả thi và chuyển hồ sơ cho cơ quan có thẩm quyền xử lý
Thí sinh bị hủy kết quả thi và bị lập hồ sơ gửi cơ quan có thẩm quyền xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật nếu vi phạm một trong các lỗi sau đây:
– Giả mạo hồ sơ để hưởng chế độ ưu tiên, khuyến khích;
– Sử dụng văn bằng, chứng chỉ không hợp pháp;
– Để người khác dự thi thay, làm bài thay dưới mọi hình thức;
– Có hành động gây rối, phá hoại kỳ thi; hành hung những người tham gia công tác tổ chức thi hoặc thí sinh khác;
– Sử dụng Giấy chứng nhận kết quả thi không hợp pháp.
Lưu ý: Đối với các vi phạm có dấu hiệu hình sự thì các cơ quan quản lý giáo dục lập hồ sơ gửi cơ quan có thẩm quyền xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định; đối với các trường hợp vi phạm khác, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm sẽ xử lý kỷ luật theo các hình thức đã quy định tại Điều này.
3. Thí sinh gian lận bài thi sẽ bị xử lý như thế nào?
Việc xử lý thí sinh có liên quan đến gian lận điểm thi cần được xem xét dựa trên mức độ nhận thức, hành vi tham gia và vai trò thực tế của từng người. Không phải mọi thí sinh có điểm thi bị can thiệp đều đương nhiên phải chịu trách nhiệm như nhau; cần phân biệt giữa trường hợp chủ động cấu kết để gian lận và trường hợp không biết hoặc không tham gia vào việc làm sai lệch kết quả thi.
Trường hợp cơ quan có thẩm quyền xác định thí sinh hoặc người thân, người đại diện của thí sinh đã bàn bạc, nhờ vả, đưa tiền, môi giới hoặc có hành vi khác nhằm tác động đến người có chức vụ, quyền hạn để nâng điểm, thí sinh có thể phải chịu hậu quả pháp lý tương ứng. Bên cạnh việc xử lý cán bộ, cá nhân có hành vi can thiệp trái phép, kết quả bài thi hoặc toàn bộ kết quả thi của thí sinh có thể bị hủy theo quy chế thi. Nếu việc hủy kết quả làm thí sinh không còn đáp ứng điều kiện xét công nhận tốt nghiệp THPT thì việc công nhận tốt nghiệp cũng có thể bị xem xét lại.
Đối với trường hợp thí sinh đã được cấp Giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời hoặc Bằng tốt nghiệp THPT trên cơ sở kết quả thi không hợp pháp, cơ quan có thẩm quyền có thể thu hồi các giấy tờ này theo quy định. Tương tự, nếu thí sinh sử dụng điểm thi đã bị can thiệp để xét tuyển và trúng tuyển đại học, cơ sở đào tạo có thể rà soát, hủy kết quả trúng tuyển hoặc buộc thôi học khi người học không còn đáp ứng điều kiện đầu vào hợp pháp.
Ngược lại, nếu kết quả xác minh cho thấy thí sinh không biết, không yêu cầu, không thỏa thuận, không đưa tiền và không tham gia dưới bất kỳ hình thức nào vào việc sửa điểm, thì không thể chỉ căn cứ vào việc thí sinh được hưởng lợi để mặc nhiên xác định họ có hành vi vi phạm hoặc phải chịu trách nhiệm hình sự. Việc xử lý trách nhiệm phải dựa trên chứng cứ về lỗi và hành vi cụ thể của mỗi cá nhân.
Tuy nhiên, việc không có lỗi không đồng nghĩa với việc kết quả thi đã bị sửa trái quy định vẫn được giữ nguyên. Trách nhiệm pháp lý của thí sinh là một vấn đề; tính hợp pháp và giá trị của kết quả thi là vấn đề khác. Khi có căn cứ xác định điểm thi không phản ánh đúng kết quả làm bài thực tế, cơ quan có thẩm quyền vẫn phải điều chỉnh, công bố lại hoặc hủy kết quả bị can thiệp để bảo đảm sự khách quan và công bằng của kỳ thi.
Tùy phạm vi vi phạm, việc xử lý có thể chỉ giới hạn ở từng bài thi, từng thí sinh có liên quan hoặc được mở rộng rà soát nếu có dấu hiệu sai phạm mang tính tổ chức, hệ thống. Trên cơ sở kết quả được xác định lại, cơ quan chức năng sẽ xem xét điều kiện công nhận tốt nghiệp; đồng thời thông báo cho các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng có liên quan để điều chỉnh kết quả xét tuyển hoặc xử lý tình trạng học tập của thí sinh theo quy định.
Nguyên tắc quan trọng trong quá trình giải quyết là xác định đúng người, đúng hành vi và đúng mức độ lỗi. Thí sinh chủ động tham gia gian lận phải chịu hậu quả tương xứng. Trong khi đó, người không biết và không tham gia không nên bị quy kết trách nhiệm chỉ vì là người hưởng lợi. Dù vậy, mọi kết quả thi được tạo lập từ hành vi gian lận vẫn cần được khắc phục, điều chỉnh hoặc hủy bỏ để bảo vệ tính trung thực, khách quan và quyền lợi chính đáng của các thí sinh khác.
4. Cán bộ coi thi vi phạm quy chế thì bị xử lý thế nào?
Căn cứ Điều 56 Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT ban hành Quy chế thi tốt nghiệp trung học phổ thông, hướng dẫn xử lý các cá nhân tham gia tổ chức thi và cá nhân liên quan vi phạm Quy chế thi như sau:
– Người tham gia tổ chức thi là công chức, viên chức có hành vi vi phạm Quy chế thi (bị phát hiện trong kỳ thi hoặc sau kỳ thi) sẽ bị đình chỉ làm công tác thi và bị đề nghị cơ quan quản lý công chức, viên chức áp dụng quy định của pháp luật để xử lý kỷ luật theo các hình thức sau:
+ Khiển trách đối với những người vi phạm lần đầu các hành vi dưới mức cảnh cáo; hạ bậc lương, hạ ngạch, cách chức hoặc chuyển đi làm công tác khác; buộc thôi việc hoặc đề nghị truy cứu trách nhiệm hình sự trong khi thi hành nhiệm vụ;
+ Cảnh cáo đối với những người vi phạm một trong các lỗi sau đây: Để cho thí sinh quay cóp và mang tài liệu, vật dụng trái phép vào phòng thi được quy định tại điểm b khoản 4 Điều 21 Quy chế ban hành kèm theo Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT; chấm thi không đúng hướng dẫn chấm hoặc cộng điểm bài thi có nhiều sai sót; ra đề thi nằm ngoài nội dung quy định tại khoản 2 Điều 4 Quy chế ban hành kèm theo Thông tư 24/2024/TT-BGDĐT; truyền dữ liệu thi không đúng cấu trúc, không đúng thời hạn, không đúng quy định của Bộ GDĐT;
+ Tùy theo mức độ vi phạm có thể bị hạ bậc lương, hạ ngạch, cách chức hoặc chuyển đi làm công tác khác đối với những người có hành vi vi phạm một trong các lỗi sau đây: Ra đề thi không đúng nội dung khoa học của bài thi/môn thi; trực tiếp giải bài thi hoặc hướng dẫn cho thi sinh lúc đang thi; lấy bài thi của thí sinh này giao cho thí sinh khác; gian lận khi chấm thi, cho điểm không đúng quy định, vượt khung hoặc hạ điểm của thí sinh;
+ Buộc thôi việc hoặc đề nghị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người có một trong các hành vi vi phạm sau đây: Đưa đề thi ra ngoài khu vực thi hoặc đưa bài giải từ ngoài vào phòng thi trong lúc đang thi; làm lộ đề thi, mua, bán đề thi; làm lộ số phách bài thi; sửa chữa, thêm, bớt vào bài làm của thí sinh; cố ý chữa điểm trên bài thi, trên biên bản chấm thi hoặc trong bảng điểm; đánh tráo bài thi, số phách hoặc điểm thi của thí sinh; gian dối trong việc sửa chữa học bạ, hồ sơ của thí sinh;
+ Người làm mất bài thi của thí sinh khi thu bài thi, vận chuyển và bảo quản bài thi, chấm thi hoặc có những vi phạm khác trong công tác tổ chức thi, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm sẽ bị xử lý kỷ luật theo một trong các hình thức kỷ luật quy định tại Điều này.
– Công chức, viên chức không tham gia tổ chức thi nhưng có các hành động như: Thi hộ, tổ chức lấy đề thi ra và đưa bài giải vào cho thí sinh, đưa thông tin sai lệch gây ảnh hưởng xấu đến kỳ thi, gây rối làm mất trật tự tại khu vực thi sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính và đề nghị buộc thôi việc.
– Người tham gia tổ chức thi và những người có liên quan đến việc tổ chức thi không phải là công chức, viên chức có hành vi vi phạm Quy chế thi (bị phát hiện trong kỳ thi hoặc sau kỳ thi), tùy theo mức độ, sẽ bị cơ quan có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính và xử lý theo quy định của pháp luật về lao động; bị đình chỉ học tập có thời hạn hoặc buộc thôi học (nếu là học sinh, sinh viên, học viên) khi có một trong các hành vi vi phạm quy định tại điểm b, c, d, đ khoản 1 Điều này.
– Các hình thức xử lý vi phạm quy định tại A, B, C do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền quyết định theo quy trình quy định. Ngoài các hình thức xử lý nêu trên, các cơ quan có thẩm quyền có thể cấm đảm nhiệm những công việc có liên quan đến thi từ 1 đến 5 năm.
5. Làm lộ đề thi tốt nghiệp THPT bị xử lý như thế nào?
Đề thi tốt nghiệp THPT không chỉ là tài liệu phục vụ tổ chức kỳ thi mà còn thuộc phạm vi bảo vệ đặc biệt của pháp luật về bí mật nhà nước. Theo Quyết định số 531/QĐ-TTg năm 2023, đề thi chính thức, đề thi dự bị, đáp án đề thi chính thức và đáp án đề thi dự bị của kỳ thi tốt nghiệp THPT, khi chưa được cơ quan có thẩm quyền công khai, được xếp vào danh mục bí mật nhà nước độ “Tối mật”.
Vì vậy, cá nhân, tổ chức được giao quản lý, tiếp cận, vận chuyển, in sao, bảo quản hoặc sử dụng các tài liệu này phải tuân thủ nghiêm ngặt yêu cầu bảo mật. Việc tự ý chụp ảnh, sao chép, gửi cho người khác, đăng tải lên mạng xã hội, phát tán qua ứng dụng nhắn tin hoặc để lộ đề thi trước thời điểm được phép công bố đều có thể bị xem xét xử lý theo quy định pháp luật.
Làm lộ đề thi có thể bị phạt hành chính đến 30 triệu đồng
Tùy tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi, người làm lộ đề thi có thể bị xử phạt vi phạm hành chính. Theo Nghị định số 282/2025/NĐ-CP, cá nhân có hành vi đăng tải, truyền đưa hoặc phát tán bí mật nhà nước trên Internet, mạng viễn thông hoặc phương tiện thông tin khác không đúng quy định có thể bị phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng.
Ngoài hình thức phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị buộc gỡ bỏ toàn bộ nội dung, tài liệu thuộc bí mật nhà nước đã đăng tải, chia sẻ hoặc phát tán. Trường hợp tổ chức thực hiện hành vi vi phạm, mức phạt tiền có thể bằng hai lần mức phạt áp dụng đối với cá nhân.
Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự, phạt tù đến 10 năm
Hành vi làm lộ đề thi có thể bị xử lý hình sự nếu đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm. Bộ luật Hình sự năm 2015, được sửa đổi, bổ sung năm 2017, quy định người cố ý làm lộ bí mật nhà nước có thể bị phạt tù từ 5 năm đến 10 năm; đồng thời có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 100 triệu đồng tùy từng trường hợp.
Đối với hành vi vô ý làm lộ bí mật nhà nước, người vi phạm vẫn có thể bị phạt tù từ 2 năm đến 7 năm. Ngoài hình phạt chính, Tòa án có thể áp dụng hình phạt bổ sung như cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc cấm làm công việc nhất định trong thời hạn từ 1 năm đến 5 năm.
Những trường hợp thí sinh có thể bị hủy toàn bộ kết quả thi
Song song với việc xử lý người làm lộ đề thi, Quy chế thi tốt nghiệp THPT ban hành kèm theo Thông tư số 24/2024/TT-BGDĐT cũng quy định các trường hợp thí sinh bị hủy toàn bộ kết quả thi. Đây là chế tài nghiêm khắc nhằm bảo đảm tính trung thực, khách quan và công bằng của kỳ thi.
Theo đó, thí sinh có thể bị hủy toàn bộ kết quả thi khi thuộc một trong các trường hợp: có từ hai bài thi trở lên bị điểm 0 do vi phạm quy chế thi; viết hoặc vẽ nội dung không liên quan vào bài làm; nhờ người khác thi hộ hoặc làm bài hộ; thi hộ, làm bài hộ cho người khác; sửa chữa, thêm bớt bài làm sau khi đã nộp; hoặc sử dụng bài làm của người khác để nộp.
Việc xử lý nghiêm hành vi làm lộ đề thi và gian lận trong thi cử không chỉ nhằm bảo vệ tính bí mật của đề thi mà còn góp phần giữ gìn sự công bằng, minh bạch và giá trị thực chất của kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Kết luận
Gian lận bài thi tốt nghiệp THPT, từ việc sử dụng tài liệu trái phép, nhờ người khác làm bài hộ đến can thiệp nâng điểm hoặc làm lộ đề thi, đều có thể dẫn đến những hậu quả pháp lý nghiêm khắc. Tùy tính chất và mức độ vi phạm, người liên quan có thể bị xử lý kỷ luật, hủy kết quả thi, thu hồi giấy chứng nhận tốt nghiệp, hủy kết quả trúng tuyển đại học, xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Việc phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi gian lận thi cử có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm tính trung thực, khách quan và công bằng của kỳ thi tốt nghiệp THPT. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để bảo vệ quyền lợi chính đáng của những thí sinh làm bài bằng năng lực thực tế và giữ vững giá trị của bằng tốt nghiệp THPT.
